NL AIC-database

Beter wegwijs in de wereld van AI

Tekst Sanderijn Vermeeren

Sanderijn Vermeeren is communicatieadviseur bij de Nederlandse AI Coalitie

De afgelopen jaren zijn gemeenten, provincies, ministeries en andere publieke instellingen volop aan de slag gegaan met veelbelovende toepassingen van AI. Veel initiatieven bevinden zich nog in de experimentele fase, maar er is al veel geleerd. Om kennis te delen lanceerde de werkgroep Publieke Diensten van de Nederlandse AI Coalitie (NL AIC) de afgelopen maand een database met daarin meer dan 240 van deze projecten. Zo kan iedereen leren van elkaars successen, mislukkingen en inzichten.

Kennisdeling is een van de doelstellingen van de werkgroep, die zich richt op het vormen van een community of practice en het stimuleren van verantwoorde ontwikkeling en opschaling van AI in de publieke sector. Zo zijn er in Nederland projecten waarbij AI wordt gebruikt om de arbeidsmarkten in Limburg en Duitsland te verbinden, om illegaal begraven kadavers op te sporen en om mensen met schuldproblemen te helpen. Wegwijs worden in de wereld van bijvoorbeeld language learning of remote sensing kan echter kostbaar en overweldigend zijn, met veel onverwachte uitdagingen. Om Martijn Bekking, coördinator van de werkgroep Publieke Diensten te citeren: ‘Zoals bij veel nieuwe technologieën, gaat de toepassing ervan met vallen en opstaan. Zijn mensenrechten gewaarborgd, hoe komen we aan kwalitatief goede data? Zijn de methoden voldoende uitlegbaar en transparant? Daarin zitten vaak waardevolle lessen. Als je die lessen met elkaar deelt, dan help je anderen te voorkomen dat ze onnodige fouten maken. Precies om die reden is de database gestart. Zo hopen we AI toegankelijker te maken.’

De verwachting is dat AI grote impact zal hebben op onze samenleving. De overheid heeft een voorbeeldrol als het gaat om het verantwoord ontwikkelen en toepassen van mensgerichte AI. Binnen de NL AIC is er dan ook een werkgroep actief die zich specifiek richt op de kansen die AI biedt om publieke diensten te verbeteren. De ruim tachtig deelnemers van die werkgroep vertegenwoordigen de overheid in de breedste zin van het woord. Naast gemeentes, provincies en ministeries zijn bijvoorbeeld ook verschillende uitvoeringsorganisaties van de partij. Ook bedrijven en kennisinstellingen met interesse voor de overheid nemen deel.

Database

Iedereen deelt natuurlijk graag succesverhalen, maar de mislukte pogingen en dilemma’s die je tegenkomt, zijn minstens zo waardevol: welke lessen kun je daaruit leren, en hoe kun je in de toekomst beter te werk gaan? Soms klinkt een slimme en indrukwekkende AI-oplossing aanlokkelijk, maar blijkt bij nader onderzoek dat er eigenlijk een simpelere oplossing mogelijk is zonder AI. Bij het in gebruik nemen van nieuwe technieken kan de overheid niet over een nacht ijs gaan. Er staan immers grote maatschappelijke belangen op het spel. Ongeveer de helft van de projecten in de data­base verkeert op dit moment nog in het experimentele stadium, maar helpen zo wel om mogelijkheden en beperkingen beter te leren kennen. Juist dan is delen van kennis en ervaringen van groot belang. Er is veel informatie beschikbaar in de nieuwe NL AIC-database, waaronder de contactgegevens van mensen die betrokken zijn geweest bij deze projecten. Uiteindelijk willen we ook dat mensen het laatste woord hebben. Om een breed spectrum van projecten te verzamelen, is de informatie in de database afkomstig uit interviews met beleids­makers, interne rapporten, web­scraping tools en publieke documenten. Toepassingen lopen uiteen van het opsporen van mensen­smokkel tot de monitoring van een nieuwe brug in Friesland. De database wordt ook nog steeds uitgebreid, en medewerkers die zelf zijn betrokken bij een project kunnen zich ook melden om hun werk in de database te laten opnemen. Door ervaringen te lezen en contacten te leggen kunnen we leren van elkaar en ontstaat een vruchtbaar netwerk. Zo kunnen we veel tijd en geld besparen. In webinars van de werkgroep Publieke Diensten krijgen projecten uit deze database regelmatig aandacht.

Geleerde lessen

De NL AIC houdt zich dus ook bezig met de lessen die uit deze use cases gehaald kunnen worden. Doorgaans streven publieke instanties bij inzet van AI ernaar om hun publieke functie effectiever of efficiënter uit te voeren. Essentieel hierbij is dat ze ondertussen ook de grondrechten van burgers waarborgen. Een geslaagde toepassing van AI vergt een brede blik waarbij burgers en bedrijven centraal staan. De behoeften en opvattingen van de maatschappij spelen een doorslaggevende rol. Door de enorme potentie van AI bestaat het risico dat er veel geld wordt geïnvesteerd in een project terwijl het einddoel nog niet helemaal duidelijk is. Ook gebeurt het dat programmeurs en eindgebruikers langs elkaar heen praten, of elkaar helemaal niet spreken. Als het geld voor het project opraakt blijft er misschien een eindproduct over waar eigenlijk niemand tevreden over is. In verschillende use cases zijn echter al recent ontwikkelde instrumenten toegepast, die ondersteunen bij een goede, verantwoorde en mensgerichte implementatie van AI. Denk aan de ontwerpprincipes non-discriminatie: de toolbox Ethisch Verantwoorde innovatie (https://bit.ly/3adn492). Door ervaringen met concrete toepassingen kunnen omgekeerd deze instrumenten verder worden verfijnd en waar nodig uitgebreid. Dit is een leerproces waarbij de overheid met diverse andere maatschappelijke actoren wil samenwerken. Dit is bijvoorbeeld ook het geval bij de ELSA labs (https://bit.ly/2WOqX11) in het kader waarvan burgers de komende jaren actief bij de toekomst van AI zullen worden betrokken. Het is dan ook belangrijk om alle stake­holders van meet af aan bij het project te betrekken. Opvallend is de meerwaarde van in-house technische kennis. Met name grotere publieke diensten zoals provincies en grote gemeentes bouwen inmiddels een eigen afdeling die verantwoordelijk is voor AI, wat de succeskans van projecten bevordert. Zo kan het project constant worden afgestemd op de wensen van de mensen die het gaan gebruiken binnen de publieke dienst en de behoeften van de maatschappij. Ook wordt tijdig duidelijk in hoeverre een AI-oplossing een goed antwoord op de vraag is.

Database

Natuurlijk valt er over al deze lessen nog meer te vertellen. De komende tijd zullen we daar aandacht aan besteden. Wilt u zelf al meer leren over AI-projecten waar Nederlandse overheden zich mee bezighouden? Maak dan een account aan op https://aidatabase.nlaic.com/login/. Zo kunt u de database raadplegen en contact opnemen met mensen die al eerder betrokken waren bij een AI-gerelateerd project. U kunt ook zelf interessante use cases aanmelden die, na een kort interview, in de database kunnen worden opgenomen. In volgende artikelen zullen we uit de data­base putten om mooie voorbeelden van geslaagde AI-toepassingen te laten zien. Maar de eerstvolgende keer zullen we een ander thema bij de kop pakken. We noemden al het belang van publieke waarden en normen bij het toepassen van AI. Een hot item!

Deel dit artikel