
Het dilemma van archivering by design
Tekst Jeroen Jonkers
Jeroen Jonkers is hoofdredacteur Od
De laatste editie van Od van 2023 stond in het teken van archivering by design waarbij Erik Saaman, programmamanager Open op Orde bij het Nationaal Archief als gasthoofdredacteur de kar trok. Er werd een poll opgezet die de vraag stelde of het logisch is om informatiesystemen by design in te regelen, ondanks de weerbarstige praktijk waarin weinig tot niets lijkt te veranderen.
De resultaten van de poll, met 31 reacties die bijna gelijk verdeeld waren tussen instemming en afwijzing van de stelling, onthullen een genuanceerd beeld van de stand van zaken. Terwijl sommige collega’s kleine stappen richting verandering zien, geven andere aan dat de oude principes nog steeds overheersen en er een gebrek aan daadkrachtig bestuur is. Zo wordt onder andere gewezen op een veranderend bewustzijn bij leveranciers en op het flexibel omgaan met de diverse eisen. Geadviseerd wordt om heldere eisen en voorwaarden mee te nemen in de aanbestedingstrajecten en tegelijkertijd hier niet te rigide mee om te gaan. Het gesprek voeren over de diverse functionele eisen en hierin heldere keuzes maken, helpt al om meer in control te raken.
‘VERANDEREND BEWUSTZIJN BIJ LEVERANCIERS EN FLEXIBELE OMGANG MET EISEN’
De collega’s die het eens waren met de stelling verwezen bijvoorbeeld naar het feit dat onze inrichtingsprincipes gebaseerd zijn op een analoge wereld: ‘Grote baanbrekende innovaties vergen een digitaal paradigma en dat heb ik (nog) niet.’ Er wordt aangevoerd dat ‘de experts op het vakgebied nog niet gezien worden als gesprekspartner’. Gesuggereerd wordt dat nog te vaak het oude stempel van 'jullie van het archief' gehanteerd wordt en er een tekort is aan deskundig personeel en de noodzaak onvoldoende wordt ingezien bij bestuurders. Een analyse die ook geregeld terugkomt, is dat archivering by design niet zo eenvoudig in te regelen is. Dit kan toegeschreven worden aan de complexiteit van het ict-landschap dat niet altijd als een risico wordt erkend. Dit resulteert in een lagere prioriteit op de beleidsagenda, waardoor er niet consequent gestuurd wordt op verbetering.
‘GROTE BAANBREKENDE INNOVATIES VERGEN EEN DIGITAAL PARADIGMA’
Overall is wel positief dat de werkwijze archivering by design in de afgelopen jaren een onderdeel is geworden van het vakjargon en er is een basis gelegd om nu door te pakken. Het onderwerp staat op de agenda en in toenemende mate vinden binnen overheidsorganisaties constructieve dialogen plaats over functionele eisen, waaronder die van informatiebeheer. Net zoals de meningen over de stelling verdeeld zijn, toont de situatie zich als een half gevuld glas: er is vooruitgang geboekt, maar de reis is nog lang niet ten einde.