De KB heeft een grote fysieke collectie: ruim 122 kilometer aan boekenplanken met daarop hoofdzakelijk boeken, kranten en tijdschriften. Vaak is dit kwetsbaar papieren materiaal. Om te zorgen dat mensen ook in de toekomst deze werken kunnen inzien, begon de KB zo’n 25 jaar geleden met het digitaliseren van haar collectie. Dit digitaliseren nam een grote vlucht met de komst van online diensten als DBNL en Delpher. Ook ging de KB digitaal geboren materiaal bewaren, zoals e-kranten en websites. Dit heeft ertoe geleid dat de digitale collectie van de KB inmiddels zo’n 2 petabyte aan bestanden bevat. Dat zijn er miljarden en deze collectie groeit elke dag. Dit heeft impact op het milieu: er is immers veel capaciteit nodig voor opslag van bestanden, voor dataverkeer tot in alle uithoeken van de wereld en voor processorkracht om de bestanden te doorzoeken en te kunnen aanpassen alvorens ze te versturen. Dit kost energie en vraagt veel grondstoffen voor IT-voorzieningen.

De Groene KB

Om de impact van haar werkzaamheden op het klimaat laag te houden, heeft de KB zich gecommitteerd aan Climate Action, een van de Sustainable Development Goals (SDG’s). De aandacht daarvoor begon met een kleine groep medewerkers die ‘De Groene KB’ oprichtten. Zij deden kleinschalig duurzaamheidsaanbevelingen. Met tips over bijvoorbeeld stroom- en water­besparing konden medewerkers zo individueel bijdragen. Papieren koffiebekers werden in het gebouw ook vervangen door mokken. En KB’ers konden mee op excursie naar het Haagse Bos met een boswachter om bewustwording te stimuleren. Nog steeds is er een jaarlijkse prijs voor een duurzaamheidsinitiatief, de Groene KB Award. Het winnende initiatief wint de aanplanting van 25 nieuwe bomen. Op het intranet van de KB delen collega’s onderling nog steeds veel over duurzaamheid. Door het bieden van een platform raakte duurzaamheid vanzelf steeds meer bekend en gewaardeerd. Tegelijkertijd ontstond bij De Groene KB en de directie een gezamenlijke behoefte aan meer impactvolle initiatieven, sterk verbonden aan de missie en publieke waarden. Zo kwam duurzaamheid nog nadrukkelijker op de kaart te staan.

Klimaatneutraal en circulair

Inmiddels heeft de KB al enkele jaren een duurzaamheidsplan. Adviesbureau Copper8 heeft de KB hierin begeleid. De ambitie is om in 2035 volledig klimaatneutraal en circulair te zijn. Daarvoor zijn vier principes omschreven:

1. Wat de KB doet, wordt gedaan op basis van haar publieke waarden, waar duurzaamheid onderdeel van is.
2. Duurzaamheid mag zwaarder wegen dan functionaliteit, tenzij dit ten koste gaat van de wettelijke taken.
3. Positieve duurzaamheidsimpact maken mag meer kosten, zodat de kosten niet worden doorgeschoven naar de volgende generaties.
4. Duurzaamheid wordt als significant onderdeel meegenomen in het inkoopproces, waarbij het voor minstens 15 procent meetelt.

Hiermee ontstaan aandacht, ruimte en richting voor vverduurzaming van de organisatie en haar activiteiten.

Duurzaam bouwen

Een van de grote plannen is de bouw van een nieuw boekenmagazijn in de Harnasch­polder. Alle fysieke collecties van de KB worden in dit magazijn opgeslagen. Dit gebouw is met de grootst mogelijke duurzaamheid ontworpen. Zo krijgt het een volledig passief klimaat, dus zonder energieverslindende klimaatsystemen. Om aangevraagde boeken bij het KB-gebouw te krijgen, vervoert de bibliotheek deze als het zover is met elektrische busjes, zodat zij ook met het vervoer het milieu niet belast. Wanneer de collecties verhuisd zijn, krijgt het oude gebouw een grondige make-over. Hierbij probeert de KB bepaalde delen te hergebruiken en op alle vlakken duurzaamheid na te streven.

Duurzaam digitaal

Naast de omvangrijke huisvestingsprojecten richten de duurzaamheidsdoelen zich de komende tijd op de digitale collecties. Hier hoopt de KB vanaf 2033 klimaatneutraal in te zijn. Daartoe werkt de bibliotheek samen in de werkgroep Green IT van het Netwerk Digitaal Erfgoed. Hierin worden gezamenlijk duurzame initiatieven ontwikkeld en wordt van elkaar geleerd. Er zijn enkele grote IT-processen die cruciaal zijn. De hardware bevindt zich ten eerste in een datacentrum van de Rijksoverheid. De KB heeft daar haar eigen servers, die zowel de collectieopslag omvatten als het bedienen van de diverse kantoorsoftware en de klantverzoeken. Omdat deze hardware in eigen bezit is, kon ze worden aangeschaft met het oog op een langere levensduur en laag energiegebruik. Omdat ze vaak minder zwaar belast wordt, gaat ze veel langer mee dan in de meeste cloudservers gebruikelijk is. Daarnaast is er het opruimen van bestanden. Minder bewaren levert immers minder benodigde opslagcapaciteit op en bespaart energie en materiaal. Dat gebeurt voor de eigen digitale kantooromgeving, maar ook voor de digitale collecties. Zijn er bijvoorbeeld geen dubbele publicaties? Soms is iets twee keer gedigitaliseerd of is hetzelfde bestand twee keer ingevoerd in het systeem. Beslissen of iets moet worden bewaard en wat bewaard moet worden is complex. Ook wil de KB preciezer weten wat klanten willen: misschien hebben zij geen behoefte aan de hoge resolutie scans uit de digitale collectie, maar meer aan een compacte pdf of doorzoekbare tekst. Een ander groot optimalisatieproject is het verbeteren van de zoekfunctie in de klantportals. Nu wordt standaard in alle soorten publicaties gezocht en worden alle resultaten teruggegeven. Dit wordt aangepast. Enkele zoekvelden worden vooraf al ingevuld, zodat bijvoorbeeld alleen in kranten wordt gezocht, tenzij de gebruiker dat zelf anders instelt. En er komt geen lijst meer met duizenden hits, maar slechts met de eerste 20 resultaten. Pas als de klant op “volgende pagina” drukt, zoekt het systeem verder en verschijnen de volgende 20 resultaten. Dat scheelt veel energie per zoekopdracht.