Tijdens de hackathon Terminal ZOO in de Fokker Terminal in Den Haag was de opdracht ambitieus: hoe maken we overheids­informatie echt toegankelijk en bruikbaar voor iedereen? Via zijn netwerk kwam Tom Griffioen, oprichter van het softwarebedrijf Clappform, in aanraking met de hackathon. ‘Daar wilden we natuurlijk graag aan meedoen.’ Zijn team van developers ging aan de slag met de vraag hoe overheidsinformatie beter herleidbaar en toegankelijk kan worden voor burgers en journalisten. Met name Woo-verzoeken (Wet open overheid) vormden een belangrijk uitgangspunt. Die uitdaging sloot naadloos aan bij de missie van Clappform. ‘Wij willen bijdragen aan een eerlijke en transparante overheid door middel van informatie­technologie,’ aldus Griffioen. ‘Maar transparantie werkt alleen als informatie daadwerkelijk te vinden en te begrijpen is.’

WOO Toegankelijk

In slechts 48 uur ontwikkelde het team een AI-gedreven oplossing die gebruikers helpt bij het doorzoeken en begrijpen van Woo-verzoeken, afgestemd op hun eigen taal- en leesniveau (A1–B1). De tool ondersteunt meerdere talen en verschillende presentatie­­vormen. Dat maakte indruk op de jury, die de oplossing ‘innovatief en technisch goed opgebouwd’ noemde. Centraal bij de ontwikkeling stond een herkenbaar probleem: vindbaarheid. ‘Iedereen kent het gevoel dat je in Outlook wéét dat je die ene mail hebt, maar hem simpelweg niet kunt terugvinden,’ legt Griffioen uit. ‘Voor Woo-documenten geldt datzelfde probleem, maar dan op veel grotere schaal.’ Voor de applicatie, die de naam WOO Toegankelijk kreeg, combineerde Clappform verschillende technologieën. Van de krachtige zoekfunctionaliteit van Elastic Search, een slimme pdf-reader voor Woo-documenten tot RAG-technologie (Retrieval Augmented Generation), die AI-modellen helpt om betrouwbaarder antwoorden te genereren op basis van bestaande bronnen. ‘We zetten AI in om enerzijds makkelijker te zoeken en anderzijds om informatie toegankelijker te maken voor mensen met verschillende taalvaardigheden,’ zegt Griffioen. ‘Maar eerlijk is eerlijk: dit was in twee dagen bedacht en gebouwd. Doorontwikkeling is nodig. Daarom zijn we na de hackathon verdergegaan.’ Die verdere ontwikkeling kwam snel op gang. ‘De hackathon gaf ons laagdrempelig contact met overheden, waaronder de rijksoverheid, die bezig zijn met relevante, ook geopolitieke, vraagstukken,’ vertelt Griffioen. ‘We kregen budget, toegang tot echte problematiek en de provincie Zuid-Holland als opdrachtgever. Dat was echt een vliegende start.’

Bredere visie

Samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­relaties (BZK), dat achter de hackathon zat, onderzocht Clapp-form hoe de oplossing verbeterd en opgeschaald kon worden. Die zoektocht leidde uiteindelijk tot een veel bredere visie. In samenwerking met BZK ontstond een nieuwe wens om te kijken naar een open source platform wat eenvoudig AI-applicaties kan “deployen” voor overheids­instanties. Een logische stap was dat verschillende applicaties die tijdens de hackathon zijn ontwikkeld ook een plek kunnen krijgen op het platform, als ze voldoen aan bepaalde kwaliteitscriteria. ‘Het idee is om tot een soort bibliotheek te komen waar al die AI-oplossingen samenkomen,’ zegt Griffioen. ‘Een Woo-expert bij een gemeente kan straks zien welke applicaties beschikbaar zijn en welke andere gemeenten ze al gebruiken.’ De uitgangspunten zijn duidelijk: open source, transparante licenties, aandacht voor ethiek en volledige controle voor de gebruiker. ‘De overheid wil toe naar open source oplossingen die digitaal toegankelijk zijn en die ze zelf kan draaien, zonder afhankelijk te zijn van big tech,’ aldus Griffioen. ‘Alle oplossingen binnen de bibliotheek zijn daarom open source.’